National Health Security Office (NHSO)
  • แสดงผลพื้นหลังสีดำตัวหนังสือสีขาว 
  • แสดงผลสีแบบปกติ 
  • แสดงผลพื้นหลังสีดำตัวหนังสือสีเหลือง 
  • larger 
  • default 
  • smaller 
  • เปลี่ยนการแสดงผล

    สำหรับผู้พิการ

 

เครือข่ายวิทยุชุมชน

เครือข่ายวิทยุชุมชน

ปัญหาหนึ่งที่ถูกกล่าวถึงมากที่สุดในเรื่องหลักประกันสุขภาพ คือ ความรู้ และการรับรู้ถึงสิทธิของประชาชนในการรับบริการด้านสุขภาพ ที่ว่ากันว่า ยังมีประชาชนจำนวนมากไม่รู้ถึงสิทธิดังกล่าว ตลอดจนความเข้าใจเกี่ยวกับบทบาท หน้าที่ผู้ให้บริการสุขภาพ ขณะเดียวกัน ก็มีเสียงสะท้อนถึงความไม่รู้ในสิทธิที่ประชาชนควรได้รับจากการบริการของเจ้าหน้าที่ผู้ให้บริการ จนเกิดปัญหาความขัดแย้ง และความไม่เข้าใจกันระหว่างผู้รับบริการและผู้ให้บริการขึ้นมา

แม้จะมีความพยายามของหน่วยงานและกลไกที่เกี่ยวข้องต่างๆ อย่างมากในการประชาสัมพันธ์ และสร้างความเข้าใจในเรื่องดังกล่าว แต่ก็ยังไม่สามารถกระจายการรับรู้ และการสร้างความเข้าใจในเรื่องดังกล่าว แต่ก็ยังไม่สามารถกระจายการรับรู้ และการสร้างความเข้าใจให้เกิดขึ้นได้อย่างกว้างขวางมากนัก สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ จึงได้ร่วมมือกับสหพันธ์วิทยุชุมชนแห่งชาติ เพื่อร่วมกันดำเนินการสร้างความรู้ การรับรู้ และความเข้าใจเกี่ยวกับสิทธิของผู้รับบริการและหน้าที่ของผู้ให้บริการ ผ่านเครื่องมือและกลไกที่สำคัญ คือ วิทยุชุมชุน

วิทยุชุมชน จึงเป็นกลไกของภาคประชาชนในการสื่อสารเรื่องราวเกี่ยวกับสิทธิที่ประชาชนควรได้รับตามกฎหมายหลักประกันสุขภาพและหน้าที่ของผู้ให้บริการที่ถึงปฏิบัติต่อประชาชน ตลอดจนเป็นแหล่งข้อมูลที่ประชาชนสามารถหวังพึ่งพิงได้ และเป็นช่องทางที่จะทำให้ประชาชนสามารถสะท้อนความเข้าใจ และปัญหาเกี่ยวกับการใช้บริการสุขภาพ ขณะเดียวกันก็เป็นช่องทางที่สถานบริการสุขภาพจะสามารถเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารที่สำคัญ และเป็นประโยชน์ให้แก่ประชาชนได้รับทราบ

วิทยุชุมชน คืออะไร มีที่มาที่ไปอย่างไร

ก่อนหน้าปี พ.ศ. 2540 เมื่อเวลาเปิดวิทยุฟัง เราก็มักจะได้ยินคำประกาศว่า “ที่นี่ สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย” ซึ่งเราก็จะได้รับฟังข่าว ฟังเพลง ฟังรายการสารคดี จากรายการวิทยุแบบนั้นกันอย่างเป็นปกติธรรมดา แต่หลังจากมีรัฐธรรมนูญปี พ.ศ. 2540 มาประกาศใช้ ผู้ฟังบางคนในต่างจังหวัดอาจจะเคยหมุนคลื่นวิทยุไปเจอประกาศว่า “ที่นี่ รายการวิทยุชุมชนของคนโคราช” หรือ “ที่นี่วิทยุเสียงบ้านล้านนา” ฯลฯ

และผู้ฟังหลายคนอาจจะเกิดข้อกังขาในใจว่า “แล้ววิทยุชุมชนนี่มันคืออะไร มีข้อเหมือนหรือแตกต่างจากวิทยุแห่งชาติ/ แห่งประเทศไทยอย่างไร” ใครเป็นคนจัด ใครเป็นคนฟัง ทั้งคนจัดและคนฟังต้องทำอะไรบ้าง มีการบริหารจัดการกันอย่างไร มีรายการอะไรให้ฟังบ้าง วิทยุชุมชนมีประโยชน์อะไร ฯลฯ

จะขอกล่าวถึงคำขวัญสั้น ๆ เพื่อแนะนำให้รู้จัก “วิทยุชุมชน” สักเล็กน้อยว่า วิทยุชุมชนนั้น เป็น ”สื่อเพื่อประชาธิปไตย” จึงต้องมีจิตวิญญาณแบบประชาธิปไตยที่แท้จริง ดังนั้น ลักษณะสำคัญของวิทยุชุมชนจึงเป็นวิทยุโดยประชาชน ของประชาชน และเพื่อประชาชน ซึ่งหมายความว่าเป็นวิทยุที่ดำเนินงานโดยชุมชน มีชุมชนเป็นเจ้าของ และมีเนื้อหารายการที่ทำเพื่อประโยชน์ของชุมชน

สำหรับต้นกำเนิดหรือที่มาที่ไปของวิทยุชุมชน ซึ่งถือได้ว่าเป็น “วิทยุน้องใหม่” นั้น เกิดมาจากข้อจำกัดของวิทยุรุ่นพี่ที่มี มาก่อน แต่เดิมนั้น มีระบบวิทยุอยู่ 2 ระบบในสังคม คือ วิทยุสาธารณะ ที่มีรัฐเป็นทั้งเจ้าของและผู้ปฏิบัติงาน วิทยุแบบนี้มักมีเป้าหมายที่จะทำประโยชน์ให้แก่สาธารณะ และมุ่งที่จะส่งกระจายเสียงให้กว้างขวางให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ ที่อาจรู้จักกันในนามของ “วิทยุแห่งชาติ" อีกประเภทหนึ่งคือวิทยุธุรกิจ ซึ่งเป็นวิทยุที่เอกชนอาจจะไปเช่าสถานี/เช่าเวลาจากภาครัฐมาดำเนินธุรกิจเพื่อเป้าหมายของการแสวงหาผลกำไร และก็มุ่งส่งกระจายเสียงให้กว้างขวางเพื่อขยายตลาดเช่นเดียวกัน

วิทยุรุ่นพี่ทั้งสองประเภทนี้ เช่น วิทยุสาธารณะ ล้วนไม่สามารถตอบสนองความต้องการเฉพาะถิ่นเฉพาะท้องที่ของแต่ละชุมชนซึ่งมีแตกต่างหลากหลายกันไป เช่น เนื้อหารายการ เกี่ยวกับปัญหาจราจรย่อมไม่มีประโยชน์สำหรับคนในจังหวัดเลย ส่วนวิทยุธุรกิจก็มิได้มีเป้าหมายหลักอยู่ที่การตอบสนองความต้องการของชุมชนอยู่แล้ว ดังนั้น วิทยุชุมชนจึงเกิดขึ้นมาเพื่อเติมเต็มช่องว่างที่วิทยุที่เคยมีมาไม่สามารถจะแสดงบทบาทได้

วิทยุชุมชน กับ หลักประกันสุขภาพ การมีส่วนร่วมและการสร้างกลไกสื่อสารขยายฐานการรับรู้และความเข้าใจด้านสุขภาพของประชาชน

สถานีวิทยุชุมชนที่ดำเนินการโดยภาคประชาชนทั้งในเขตเมือง เมืองปนชนบท และเขตชนบทเหล่านี้ มีลักษณะสำคัญพ้องกันประการหนึ่งคือ การใช้ชื่อสถานีว่า “จุดปฏิบัติการเรียนรู้วิทยุชุมชน” แล้วตามด้วยชื่อของชุมชน ซึ่งมีทั้งที่เป็นระดับอำเภอและระดับตำบล นอกจากนั้นยังพบว่า มีบางสถานีที่ใช้คำว่า “คน” นำหน้าชื่อชุมชนแห่งนั้นก่อน

แม้ว่าภาพรวมของวิทยุชุมชนส่วนใหญ่นิยมใช้ชื่อสถานีในลักษณะเดียวกัน แต่ด้วยความแตกต่างทางวัฒนธรรม ความเป็นมาของชุมชน ตลอดจนความแตกต่างของผู้ดำเนินการวิทยุชุมชน ในแต่ละแห่งส่งผลให้การดำเนินการของวิทยุชุมชนมีลักษณะที่หลากหลายต่างกันไป ทั้งในด้านการดำเนินการบริหารจัดการ ลีลาการผลิตเนื้อหาและการจัดรายการ การจัดการทางเทคนิค ในการกระจายเสียง ตลอดจนการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน จากรายงานการประเมินผลโครงการขยายผลการเผยแพร่ระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าสู่ชุมชน โดยอาจารย์สุระชัย ชูผกา และคณะ ได้รวบรวมลักษณะต่างๆ ของวิทยุชุมชนในแต่ละสภาพแวดล้อมชุมชนเข้าด้วยกัน ได้แก่ วิทยุชุมชนในเขตเมือง เมืองปนชนบท และเขตชนบท

วิทยุชุมชน กับ หลักประกันสุขภาพ สำนักงานได้ให้การสนับสนุนกับจุดปฏิบัติการเรียนรู้วิทยุชุมชนที่ผ่านการอบรมแกนนำวิทยากรวิทยุชุมชนในระบบหลักประกันสุขภาพในปีพ.ศ. 2547 โดยจัดสรรงบประมาณเพื่อสนับสนุนให้จุดปฏิบัติการฯที่ผ่านการอบรมได้นำเอาความรู้ ความเข้าใจ ไปเผยแพร่ให้กับประชาชนในชุมชนอย่างเป็นระบบต่อเนื่อง ตลอดจนมุ่งสนับสนุนให้จุดปฏิบัติการเรียนรู้วิทยุชุมชนเหล่านี้ได้เป็นศูนย์กลางของการร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในเรื่องที่เกี่ยวข้องกับระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ และโครงการขยายผลดังกล่าวได้สิ้นสุดลงในช่วงปลายปีพ.ศ. 2548 ที่ผ่านมา โดยมีวัตถุประสงค์การทำงานร่วมวิทยุชุมชน เพื่อสนับสนุนให้เกิดกระบวนการสร้างความเข้มแข็งในชุมชน และเพื่อให้เกิดการสื่อสาร การสร้างความรู้ ความเข้าใจฯให้กับประชาชนในพื้นที่ รวมถึงเพื่อเผยแพร่สิทธิและหน้าที่ในระบบหลักประกันสุขภาพ ตลอดจนเพื่อให้เกิดจุดประสานงาน ในระบบหลักประกันสุขภาพ กิจกรรมการทำงานร่วมกัน ได้แก่ กิจกรรมที่สนับสนุนการทำงานของจุดปฏิบัติการ 160 จุดปฏิบัติการ และกิจกรรม ที่สนับสนุนการทำงาน ของวิทยุชุมชนระดับภาค 6 ภาค การมีส่วนร่วมของจุดปฏิบัติการวิทยุชุมชน เริ่มต้นที่ 129 แห่ง ณ เดือน พ.ย.47 และเพิ่มเติมที่ 31 แห่ง ณ เดือน พ.ค.48 กิจกรรมของจุดปฏิบัติการ ได้แก่ การจัดเวทีประชาคม, การจัดทำบท จัดทำข้อมูล สคริปข่าวเรื่อง หลักประกันสุขภาพ, การเชื่อมโยงหอกระจายข่าว, การสำรวจประเมินผลและจัดทำเอกสารสรุป กิจกรรมวิทยุชุมชนระดับภาค ได้แก่ การพัฒนาระบบสารสนเทศวิทยุชุมชน, การลงพื้นที่ติดตามและหนุนเสริมศักยภาพจุดปฏิบัติการ, ประชุมวางแผนการดำเนินงานของทีมงานในแต่ละภาค, การคัดเลือกกรณีตัวอย่างงานด้านหลักประกันสุขภาพพร้อมจัดพิมพ์, การจัดทำสื่อเพื่อประชาสัมพันธ์ เอกสารและ VCD

การดำเนินโครงการขยายผลฯ เป็นการดำเนินโครงการที่เลือกใช้ช่องทางในการสื่อสารเรื่องหลักประกันสุขภาพต่อประชาชนในชุมชนได้อย่างมีประสิทธภาพ ทั้งนี้เพราะช่องทางสื่อวิทยุชุมชน เป็นสื่อที่ประชาชนในชุมชนเปิดรับมากเป็นอันดับสองรองจากสื่อโทรทัศน์และมีอัตราการเปิดรับฟังในระดับที่สูงมากกว่าสื่อวิทยุกระจายเสียงทั่วไป อีกทั้งเป็นสื่อที่ประชาชนให้ความสำคัญ ที่มุ่งหวังให้เป็นที่ปรึกษาและเป็นแหล่งข้อมูลข่าวสารและการประสานงานเกี่ยวกับเรื่องหลักประกันสุขภาพในระดับที่มากกว่าสื่อมวลชนทั่วไป ลักษณะดังกล่าวจึงนับได้ว่าเป็นความสำเร็จ ในการพัฒนาสื่อบุคคลที่มีขีดความสามารถเข้าร่วมกับช่องทางที่มีประสิทธิภาพและเป็นการเพิ่มเนื้อหาที่มีสาระใกล้ชิดประชาชนในวิทยุชุมชนอีกด้วย


ที่มา : คู่มือวิทยุชุมชน (FNS) โดยกาญจนา แก้วเทพ
หนังสือข้อสรุปสาระสำคัญจากงาน “หลอมรวมเครือข่าย...หลากหลายเพื่อหนึ่งเดียว รวมพลังสร้างสรรค์หลักประกันสุขภาพที่ยั่งยืน”
เรียบเรียบจากการเสวนาห้องย่อยในหัว “เมื่อกลไกภาคประชาชน ขับเคลื่อนระบบหลักประกันสุขภาพ”
รายงานการประเมินผลโครงการขยายผลการเผยแพร่ระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าสู่ชุมชน โดยอาจารย์สุระชัย ชูผกา และคณะ